Zaangażowanie w życie społeczeństwa lokalnego – wyniki badań

Pretest

Nie ulega wątpliwości, że wykształcenie w młodzieży mądrego wzorca aktywności obywatelskiej  powinno być traktowane jako jedno z priorytetowych działań najważniejszych instytucji i organizacji w kraju. Społeczeństwo obywatelskie uwzględniające świadome uczestnictwo w życiu publicznym, aktywną postawę  oraz zdolność do samoorganizacji stanowi bowiem najlepszą przestrzeń do budowania nowoczesnego państwa demokratycznego. Umocnienie w postawie młodych ludzi poczucia odpowiedzialności za siebie i otoczenie przynosi bowiem wiele korzyści, rozwija istotne cechy oraz ma znaczący wpływ na życie wszystkich obywateli.

Zasadniczym celem przeprowadzonego badania, było zweryfikowania poziomu zaangażowania w życie lokalnego społeczeństwa młodzieży mieszczącej się w kategorii wiekowej 10-16 lat. Przeprowadzone badanie przyjęło formę badania ankietowego. Przygotowane kwestionariusze zostały wydrukowane i dostarczone do szkół wytypowanych do udziału w projekcie. Łącznie w badaniu wzięło udział 232 uczniów szkół podstawowych w Łaźcu, Blachowni i Konopisk. Ankieta miała charakter anonimowy a w grupie respondentów znaleźli się uczniowie z klas od 4 do 8.

W pierwszej kolejności zapytaliśmy uczestników o to, czy warto pielęgnować tradycje regionalne (pyt. 1).  84% respondentów udzieliło odpowiedzi twierdzącej, z czego pełne zdecydowanie wyraziło 31% uczniów. 11% uczniów nie umiała jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, a zaledwie 2 osoby stwierdziły, że pielęgnowanie tradycji lokalnych kompletnie pozbawione jest wartości. 

W kolejnym pytaniu uczniowie mieli za zadanie ocenić poziom zadowolenia ze swojego miejsca zamieszkania (pyt.2). W tym przypadku rozkład uzyskanych odpowiedzi wyglądał następująco:

Całkowite zadowolenie ze swojego miejsca zamieszkania wyraziło blisko 40% ankietowanych. Kolejne 42% zgodziło się z tym stwierdzeniem w nieco mniejszym stopniu. Niezadowolenie wyraziło 9% badanych. Kolejne 10% nie umiało jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie.

W dalszej części badania chcieliśmy sprawdzić, czy poziom zadowolenia z miejsca zamieszkania jest równoznaczny z emocjonalnym związkiem z daną miejscowością. Na pytanie: czy czujesz się związany(a) z miejscowością, w której mieszkasz (Pyt.3) otrzymaliśmy następujący rozkład odpowiedzi:
– 35% badanych zdecydowanie zgodziło się z tym stwierdzeniem,
– 33% udzieliło odpowiedzi „raczej tak”
– niespełna 19% badanych zadeklarowało, że nie czuje się emocjonalnie związana z lokalnym środowiskiem,
– 13%  miało trudność w udzieleniu odpowiedzi na to pytanie. Szczegółowe dane dotyczące tego pytania zobrazowane zostały na poniższym diagramie.

Gdzie widzisz siebie za 10 lat? (Pyt. 4) Z punktu widzenia przynależności do danego środowiska lokalnego to pytanie ma ogromne znaczenie. Deklarowane poczucie emocjonalnej więzi nie musi bowiem oznaczyć, że młodzież wiąże swoją przyszłość z danym regionem. Jak się okazało, udzielenie odpowiedzi na to pytanie okazało się dla młodzieży stosunkowo trudne. Największy odsetek badanych (39%) uczniów nie potrafił bowiem bliżej sprecyzować swoich planów na przyszłość. 27% badanych zadeklarowało, że w perspektywie najbliższego dziesięciolecia wiąże swoją przyszłość z dużym miastem. Warto podkreślić, że istotny udział respondentów przypadł na osoby, które planują życie i aktywność zawodową poza granicami naszego kraju (21%, 48 os).

Nie ulega wątpliwości, że formy zaangażowania mieszkańców w sprawy lokalne mogą przyjąć najróżniejsze formy i w zależności od lokalizacji różnić się natężeniem. Pomysłów na działania są tysiące. Bez względu na rodzaj jednostki terytorialnej zawsze istnieje możliwość realizowania wielu cennych inicjatyw aktywizujących, rozwiązujących lokalne problemy czy podnoszących jakoś życia. Z punktu widzenia charakteru realizowanych działań najbardziej zależało nam na tym, by ustalić deklarowany stopień zainteresowania tym, co dzieje się w najbliższej okolicy (Pyt.5). Zapytaliśmy więc uczniów, czy interesują się szczegółami dotyczącymi organizowanych festynów, obchodów dni świątecznych, eventów, wydarzeń sportowych, pikników, przedstawień czy innego rodzaju inicjatyw kulturalnych. Udzielone odpowiedzi wyglądały następująco:

67% ankietowanych udzieliło na to pytanie odpowiedzi twierdzącej, natomiast  26% zadeklarowała brak zainteresowania. Jedynie 7% (16 os.) miało trudność
w jednoznacznym określeniu swojego stanowiska na ten temat. Mimo, że większość odpowiedzi pozytywnie odnosiła się do poziomu zainteresowania bieżącymi wydarzeniami, należy zwrócić uwagę na to, że jeżeli co 4 młody człowiek wyraża
w tym względzie obojętność lub całkowity brak zainteresowania to należy przyjąć, że obszar ten wymaga szczególnej uwagi. Skala braku zainteresowania sprawami lokalnymi może więc wydać się niepokojąca.  

W świetle teorii społeczeństwa obywatelskiego poczucie zaangażowania
w sprawy lokalne można rozpatrywać także poprzez pryzmat znajomości dziejów regionu lub historii społeczności lokalnej. Bez wątpienia świadomość historyczna regionu pozwala na lepsze zrozumienie praw rządzących daną społecznością, podtrzymanie lokalnych tradycji i zwyczajów oraz wzmocnienie poczucia przynależności mieszkańców. W trakcie badania zapytaliśmy uczniów, czy kiedykolwiek mieli okazję bliżej poznać historię okolicy, w której mieszka (pyt. 6). Jak się okazało, jedynie 56% ankietowanych miała ku temu sposobność. 37% respondentów NIE miała takiej okazji a kolejne 7% nie umiało jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie.  

Taki stan rzeczy mógł posiadać bardzo wiele przyczyn. Szczególnie interesujące było dla nas to, czy uczniowie kiedykolwiek zachęceni zostali ku temu, by samodzielnie zgłębić wiedzę na ten temat. Aby to ustalić, w dalszej części kwestionariusza znalazło się pytanie brzmiące następująco: „czy kiedykolwiek zdarzyło Ci się szukać informacji, na temat Twojej gminy, tradycji regionalnych lub zasłużonych postaci mieszkających w Twojej okolicy?” (pyt. 7). Rozkład udzielonych odpowiedzi okazał się zbliżony do poprzedniego pytania. Zaledwie połowa ankietowanych dotychczas miała okazję samodzielnie pogłębić wiedzę w tym zakresie.

Na zakończenie ankiety pojawiło się pytanie dotyczące faktycznego udziału w odbywających się na terenie gminy różnych formach aktywności. Przyjęto, że najwięcej tego rodzaju inicjatyw odbywa się w okresie letnim, dlatego też  zapytaliśmy uczestników warsztatów, czy w okresie wakacyjnym mieli oni okazję uczestniczyć w jakimś wydarzeniu organizowanym na terenie gminy (Pyt.8). Twierdzącej odpowiedzi udzieliło zaledwie 48% badanych.




Podsumowanie

Ogólne wnioski z przeprowadzonego badania można podsumować w następujący sposób:

Zdecydowana większość badanych (84%) deklaruje, że warto pielęgnować tradycje lokalne oraz wykazuje ogólne zadowolenie ze swojego miejsca zamieszkania. Mniej osób (63%) uznało jednak, że czuje się emocjonalnie związana z miejscowością, z której pochodzi. Niepokojący spadek zaangażowania widać jednak z perspektywy dalszego horyzontu czasowego. Jedynie 13% osób wiąże bowiem swoją przyszłość z obecnym miejscem zamieszkania. 21% planuje przyszłość poza granicami kraju, 27% chciałoby mieszkać i pracować w dużym mieście, a kolejne 39% nie potrafi jednoznacznie określić swoich planów na kolejne dziesięciolecie. Nie w pełni zadawalający wydaje się również poziom zainteresowania bieżącymi sprawami lokalnymi, znajomość historii regionu oraz aktywność w zakresie uczestnictwa
w wydarzeniach organizowanych na terenie gminy.